پنج شنبه 30 بهمن ماه 1404 در برنامه تلویزیونی چشم و چراغ از شبکه استانی سیمای گلستان حضور داشتم. موضوع گفتگو روزه داری و سلامت باروری بود که متن زیر بخشی از این گفتگو است.

برای مشاهده این برنامه می توانید از لینک زیر استفاده کنید:

https://telewebion.ir/episode/0x16b97a3a

یک مقاله اخیر (2024) که در مجله Current Nutrition Reports به چاپ رسیده است به بررسی اثر اینترمیتنت فستینگ بر باروری زنان و همینطور پیامدهای بارداری زنان روزه دار پرداخته است. این مطالعه از نوع مرور مطالعات قبلی بود (1). نتایج نشان داد در مدل‌های حیوانی سالم (بدون اضافه وزن یا چاقی، غیر باردار)، روزه‌داری متناوب (ADF) و تغذیه با محدودیت زمانی ۸ ساعته (TRF: Time-restricted feeding (TRF)) ممکن است اثرات نامطلوبی بر عملکرد تولید مثلی داشته باشند. با این حال، این رژیم‌ها پتانسیل کاهش عواقب منفی ناشی از رژیم غذایی پرچرب (HFD) یا قرار گرفتن در معرض عوامل محیطی را نشان می‌دهند. یک TRF 10 ساعته مزایایی را در بهبود باروری در هر دو مدل حیوانی با وزن طبیعی و تغذیه شده با رژیم غذایی پرچرب نشان می‌دهد. در زنان مبتلا به اضافه وزن یا چاقی یا زنان با سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)، رژیم غذایی ۵:۲ (دو روز از هفته محدودیت کالری تا 500 کالری و 5 روز آزاد) و TRF به طور قابل توجهی شاخص آندروژن آزاد را کاهش می‌دهند در حالی که گلوبولین متصل شونده به هورمون جنسی را افزایش می‌دهند و نویدبخش بهبود در تنظیم قاعدگی هستند. برای زنان باردار مسلمان، اثرات نامطلوب روزه‌داری ماه رمضان را بر زایمان زودرس بطور قوی با داده های موجود حمایت نمی شود، اما جنبه‌های منفی بالقوه برای افزایش وزن مادر، وزن هنگام تولد نوزاد و سلامت طولانی مدت فرزندان نیاز به بررسی دارد.

اینکه چگونه روزه داری می تواند با سلامت باروری و تولید مثلی زنان مرتبط باشد بستگی به چند عامل دارد: ساعت شبانه‌روزی، میکروبیوتای روده، تنظیم‌کننده‌های متابولیک و سبک زندگی قابل اصلاح است. بنابراین برای بهره بردن از منافع حاصل از روزه داری و تغذیه با محدودیت زمانی ، توجه به چرخه های خواب و بیداری نیز مهم است. بیدار ماندنهای طولانی مدت باعث اختلال در چرخه ساعت زیستی بدن میشود (مقاله 2025).

ریتم‌های شبانه‌روزی، چرخه‌های ذاتی و درون‌زا هستند که فرآیندهای فیزیولوژیکی مختلف، از جمله عملکردهای تولید مثلی را تنظیم می‌کنند. این ریتم‌ها توسط شبکه‌ای از ژن‌های ساعت مرکزی تنظیم می‌شوند و تحت تأثیر نشانه‌های محیطی خارجی، در درجه اول چرخه نور-تاریکی، قرار می‌گیرند. اختلال در ریتم‌های شبانه‌روزی می‌تواند اثرات عمیقی بر باروری در مردان و زنان داشته باشد و بر فرآیندهایی مانند چرخه فحلی، تخمک‌گذاری، تولید اسپرم، لانه‌گزینی و حفظ بارداری تأثیر بگذارد. این بررسی به طور جامع مکانیسم‌های مولکولی زیربنایی ریتم‌های شبانه‌روزی و تأثیر آنها بر سلامت باروری را بررسی می‌کند و شواهد حاصل از مدل‌های حیوانی و مطالعات انسانی را ادغام می‌کند. ما به بررسی تعامل پیچیده بین ژن‌های شبانه‌روزی، تنظیم هورمونی و عوامل محیطی می‌پردازیم و بر اهمیت حیاتی یکپارچگی شبانه‌روزی برای نتایج بهینه تولید مثلی تأکید می‌کنیم. پیامدهای درمانی بالقوه حفظ ریتم‌های شبانه‌روزی نیز مورد بحث قرار گرفته و راه‌های جدیدی را برای افزایش سلامت باروری برجسته می‌کند.

هدف اصلی، رژیم‌ غذایی سالم است و نه زیبایی. بهترین کار برای حفظ سلامت و شادابی جسم آن است که پیوسته آگاهانه وضعیت جسمانی و روحی خود را در نظر داشته باشید و هوشیار باشید که با مشاهده‌ی اولین نشانه‌های غیرعادی در وضعیت خود به متخصص مراجعه کنید. تغذیه درست در ماه رمضان کمک زیادی به سلامت جسمی می‌کند. با پیروی از الگوی تغذیه‌ای صحیح می‌توانید با افزایش سوخت و ساز بدن کاهش وزن داشته باشید، حتی این تغییر می تواند باعث بهبود سلامت روان و آرامش روحی شود. برای غذای اصلی گوشت کبابی، آب پز یا بخارپز و مرغ همراه با سبزیجات گزینه‌های خوبی هستند. با جویدن کامل غذا و پیاده‌روی یک یا دو ساعت بعد از افطار می‌توانید به سیستم گوارشی و قلبی عروقی خود کمک کنید

Mao, L., Liu, A. & Zhang, X. Effects of Intermittent Fasting on Female Reproductive Function: A Review of Animal and Human Studies. Curr Nutr Rep 13, 786–799 (2024). https://doi.org/10.1007/s13668-024-00569-1